Nieuws

Nieuws? Hier stellen wij informatie beschikbaar over onze speerpunten, thema's en andere items die wij en onze partnerorganisaties van belang achten. Ook verwijzen wij door naar oorspronkelijke nieuwsbronnen waar meer informatie geraadpleegd kan worden.


De kwestie MH17 
Op 29 juni jl. heeft Maleisië, gesteund door Nederland, Australië en Oekraïne een resolutie ingediend om een VN-tribunaal op te richten voor de berechting van de daders die ruim een jaar geleden vlucht MH17 hebben neergehaald. Elf landen van de VN-veiligheidsraad steunden die resolutie, terwijl drie landen zich onthielden van stemming. Rusland, permanent lid van de Raad is en daarmee met veto-recht, stemde echter tegen de resolutie. Rusland stelt dat in het verleden bij soortgelijke situaties ook geen VN-tribunaal is opgericht en dat zij liever hun eigen concept-resolutie in behandeling zien worden genomen waarin ze pleiten voor onafhankelijk onderzoek naar de ramp. Internationaal werd teleurstellend gereageerd door het Russische veto. 

De VN-Veiligheidsraad
De VN-Veiligheidsraad is een van de zes hoofdorganen van de Verenigde Naties. De Veiligheidsraad heeft als verantwoordelijkheid het behouden van internationale vrede en veiligheid en het zorgen voor goede internationale betrekkingen. De Raad bestaat uit vijftien lidstaten, waarvan er vijf een permanent lidmaatschap hebben. Dit zijn de Verenigde Staten, China, Rusland, Verenigd Koninkrijk en Frankrijk. De tien overige leden wisselen elke twee jaar. Ook het voorzitterschap roteert, dit gebeurt elke maand.

De permanente lidstaten hebben deze status verkregen vanwege de grote rol die zij speelden bij de oprichting van de VN. Zij hebben alle vijf het recht om een veto uit te spreken als zij het niet eens zijn met een resolutie. De resolutie kan na een veto van een permanent lid niet worden aangenomen. De permanente leden kunnen zich ook onthouden van een stem, hierdoor kan een resolutie alsnog worden aangenomen als er voldoende (negen) stemmen voor zijn van de overige leden.   

Alle VN-lidstaten zijn overeen gekomen dat de besluiten van de Raad moeten worden geaccepteerd en nageleefd. De Raad kan dus bindende beslissingen opleggen waardoor zij effectief kan handelen. Voorbeelden van ingrijpen zijn onder andere het oproepen tot staakt-het-vuren, wapenembargo’s en zelfs militair ingrijpen. Ook het instellen van een VN-tribunaal valt onder de mogelijkheden van de Raad. 

Veto (te)recht?
De afwijzing van het VN-tribunaal over de MH17 door Rusland laat zien dat het huidige besluitvormingssysteem voor een onrechtvaardig gevoel kan zorgen bij vele VN-lidstaten. Een enkele veto van een permanente lidstaat kan roet in het eten gooien van de plannen waar vele andere landen wel achter staan. Doordat deze permanente lidstaten nooit wisselen zoals andere lidstaten, blijven vetolanden een zeer grote invloed behouden op het internationale toneel. 

Omdat het gaat om landen die zeer verschillend zijn qua onder andere cultuur, geografische ligging en economische situatie en daardoor andere belangen hebben, wordt het door het vetorecht moeilijker om tot een gezamenlijk besluit te komen. De effectiviteit van de VN-Veiligheidsraad komt daardoor dus onder druk te staan. 

Aan de andere kant draagt het vetorecht wel bij aan internationale stabiliteit. Er worden nu immers geen resoluties aangenomen waar een belangrijke lidstaat totaal niet mee kan leven. Het vetorecht biedt in praktijk dus een stok achter de deur om extreme resoluties af te houden en zorgt ervoor dat de resoluties een groot draagvlak moeten hebben om aangenomen te kunnen worden. Dit zorgt voor een hoge mate van legitimiteit. 

Vanuit historisch perspectief is het ook niet vreemd dat de landen die het initiatief hebben genomen nu een belangrijke positie bekleden. Zoals eerder vermeld, gaat het om zeer invloedrijke landen die inspanningen hebben geleverd om tot de oprichting van de VN te komen. Als “kernleden” willen zij dan ook logischerwijs hun invloed blijven behouden. 

Tijd voor organisatorische hervormingen? 
De discussie over de voorkeurspositie van de permanente leden van de VN-Veiligheidsraad is niet nieuw. Meerdere landen hebben aangegeven ook een permanente zetel te willen krijgen, en sinds 1992 onderzoekt een werkgroep van de VN wat de mogelijkheden en wensen zijn om de huidige structuur te veranderen.

Er valt zeker wat te zeggen over de samenstelling van de huidige permanente leden. Landen als het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk zijn lang niet meer de grote spelers op het gebied van economische en politieke invloed die ze waren ten tijde van de oprichting van de VN. Landen als India, Brazilië en Japan zijn momenteel zeer grote spelers en hebben daardoor momenteel misschien wel meer recht op een permanent lidmaatschap. Daarnaast zouden de toevoeging van een Afrikaans en Zuid-Amerikaans land een eerlijkere representatie geven van de verschillende wereldbelangen. Het probleem daarbij is echter dat een uitbreiding van de permanente lidstaten inclusief vetorecht de besluitvorming nog moeilijker maken.

Hoewel er dus velen zijn die naar hervormingen van de VN-Veiligheidsraad streven en de VN er zelf ook onderzoek naar doet, lijkt het er niet op dat deze hervormingen er in de nabije toekomst zullen komen. Artikel 108 van de United Nations Charter stelt namelijk dat om de huidige structuur van de VN-Veiligheidsraad te veranderen er een twee derde meerderheid van de lidstaten nodig is bij de Algemene Vergadering en een twee derde meerderheid van de VN-lidstaten bekrachtigd door hun parlementen, waarbij alle permanente leden ook voor moeten stemmen.  De kans dat alle permanente lidstaten gezamenlijk voor het afstaan of delen van hun macht zullen stemmen zal natuurlijk heel gering zijn. Betreffende de kwestie MH17 valt er waarschijnlijk weinig te verwachten van de VN-Veiligheidsraad en moet er dus een andere oplossing gezocht worden om de schuldigen van de ramp terecht te kunnen stellen.

Rick Meerts is vrijwilliger bij en lid van het redactieteam van Stichting Burger.


Add this to your website